Fascinatie voor zwart

Expositie

In vroegere tijden waren zwarte mensen zeldzaam in de Nederlanden en daarom een fascinerend onderwerp voor Nederlandse en Vlaamse kunstenaars. Tijdens een ontdekkingsreis door de kunstgeschiedenis in De Nieuwe Kerk blijkt dat die fascinatie nog steeds niet voorbij is.

De getoonde werken geven een beeld van de veranderende rol van zwarte mensen in de Nederlandse kunst en cultuur. De kroniek Spiegel Historiael uit circa 1330 bevat voorstellingen van gevechten tussen christenen en zwarte Moren. In de middeleeuwen was ook de zwarte koning een bekend personage.

Vanaf de zestiende eeuw verwenzen kunstenaars veelvuldig naar Hollandse overzeese activiteiten in West-Afrika, Brazilië en Suriname. Vaak gebeurde dat in de vorm van allegorieën op de werelddelen Europa, Afrika, Azië, Amerika. Afrika werd al snel afgebeeld als Afrikaanse man of vrouw.

In de jaren twintig en dertig van de vorige eeuw was zogenaamde zwarte muziek, zoals jazz, erg populair in eirpese steden. Elke stad kreeg wel een ‘Negerclub’ waar jazz te horen was. In de schilderkunst kreeg de zwarte muzikant daarom een rol toebedeeld.

Rembrandt van Rijn, Twee trommelaars, 1637-38; papier, pen en krijt, Trustees of the British Museum.

Rembrandt van Rijn, Twee trommelaars, 1637-38; papier, pen en krijt, Trustees of the British Museum.

Op de expositie zijn klinkende namen vertegenwoordigd als Rembrandt, Rubens, Breitner en Isaac Israëls. Tussen de vele klassieke afbeeldingen vallen enkele portretten extra op. Zoals een vrolijk kleurrijk werk van Karel Appel en – heel apart – een ‘staatsieportret’ van koningin Beatrix, getooid met een flinke bos kroeshaar.

Black is beautiful. Rubens tot Dumas, t/m 26 oktober in De Nieuwe Kerk, op de Dam in Amsterdam

Share