Aan de wieg van het expressionisme

Kunstenaarsgroep Der Blaue Reiter stond in het begin van vorige eeuw aan de wieg van het expressionisme in Duitsland. Met hun expressieve, lyrische schilderijen vol felle kleuren zetten de Reiter de kunstwereld in München volledig op zijn kop. Gemeentemuseum Den Haag wijdt een expositie aan deze stroming.

Wassily Kandinsky, Holland – Strandkörbe, Mai/Juni 1904, 1904, olieverf op doek op karton, 53,5 x 32,8 cm. Collectie Lenbachhaus München.

Der Blaue Reiter werd in 1911 opgericht door Wassily Kandinsky (1866-1944) en Franz Marc (1880-1916). Andere leden waren onder anderen Alexej von Jawlensky, August Macke, Marianne von Werefkin en Heinrich Campendonck. Het expressionisme van Der Blaue Reiter is poëtisch en verraadt invloeden van Russische sprookjes en oude volksverhalen. De kunstenaars  werkten vanuit hun gevoel, gebruikten veelal felle kleuren en waren gefascineerd door de natuur en dieren. Die fascinatie uitte zich bijvoorbeeld in imposante, beeldvullende paarden van Marc. Kandinsky volgde binnen de groep zijn eigen pad. Volgens hem bestond er een duidelijke relatie tussen klank en vorm. Deze bevinding werd een belangrijk uitgangspunt van zijn werk en leidde uiteindelijk tot de eerste abstracte schilderijen ter wereld.

Gabriële Münter, Jawlensky und Werefkin, 1909, olieverf op karton, 32,7 x 44,5 cm. Collectie Lenbachhaus München.

De Eerste Wereldoorlog maakte een eind aan Der Blaue Reiter. Kandinsky keerde terug naar Rusland en Macke en Marc worden opgeroepen door het leger om te vechten aan het front, waar zij in de loopgraven sneuvelden. In de schilderijen die in de aanloop naar en tijdens de oorlog gemaakt werden, is de spanning en de onzekerheid die in de lucht hing goed voelbaar.

Kandinsky & Der Blaue Reiter, t/m 24 mei 2010 in Gemeentemuseum Den Haag

Share